Νέα πρωτοβουλία στοχεύει σε ενιαίο κίνημα για το δικαίωμα στη στέγη

Η ιστορία της Μαρικάρμεν και το κίνημα που ξεπήδησε από αυτήν, μαζί με τις μαζικές διαδηλώσεις σε Γαλλία και Αλβανία, αποτυπώνουν το σκληρό πλήγμα που δέχεται τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη το δικαίωμα στην κατοικία. Στην Ελλάδα, πάντως, δεν έχει πάρει ακόμη τη μορφή ενός μεγάλου και συμπαγούς κινήματος.

Γύρω από το θέμα δείχνει να επικρατεί αμηχανία. Ομάδες που κινητοποιούνται υπάρχουν, αλλά προς το παρόν αγγίζουν μικρότερα κομμάτια των πολλών ξεχωριστών πτυχών της στεγαστικής κρίσης, καθώς και της κρίσης που πλήττει πλέον τη στέγη των μαθητών στα σχολικά κτίρια και των φοιτητών στις εστίες.

Τα μέλη της Πρωτοβουλίας μιλούν για στεγαστικό πρόβλημα με πολλά πρόσωπα.

Ο δημοτικός σύμβουλος στον Δήμο Αθηναίων Πέτρος Κωνσταντίνου έδωσε μια συμπυκνωμένη εικόνα. Δεν πρόκειται μόνο για ενοίκια που έχουν γίνει απλησίαστα, είπε, αλλά για έναν ολόκληρο κόσμο: από φοιτητές που δεν βρίσκουν σπίτι μέχρι τον εργαζόμενο στον Δήμο Καλλιθέας, ο οποίος πέθανε σε δημοτικό αμαξοστάσιο όπου είχε καταλήξει να κοιμάται επειδή δεν είχε κατοικία, και τους εκπαιδευτικούς που πηγαίνουν να δουλέψουν στην περιφέρεια και μένουν με τα παιδιά τους σε αντίσκηνα, αφού δεν υπάρχει σπίτι για να νοικιάσουν.

Παράλληλα αναφέρθηκε στις καταστροφές, σε όσα συμβαίνουν στην Κυψέλη, στην έκρηξη πολυκατοικίας στην Πλάκα, όπου χώρος είχε μετατραπεί σε airbnb, και στην κατάρρευση πολυκατοικίας στα Πετράλωνα, δίπλα στην οποία χτίζονταν βιαστικά νέες πολυτελείς κατοικίες.

Διαμορφώθηκε, σύμφωνα με τον ίδιο, μια εικόνα γενικευμένων καταστροφών και γενικευμένης στέρησης του δικαιώματος, για την οποία απαιτούνται απαντήσεις.

Ο κ. Κωνσταντίνου ανέφερε ότι η Πρωτοβουλία «Αγώνα Κατοικία για Όλους» συγκροτήθηκε την περασμένη εβδομάδα, με προσανατολισμό ότι για αυτό το πολυσύνθετο πρόβλημα υπάρχουν απαντήσεις.

Οι μικρότερες πρωτοβουλίες που κινούνται γύρω από το ζήτημα επιχειρούν να διευρύνουν το ακροατήριο των προσπαθειών τους.

Στις 20 Οκτωβρίου φοιτητές έστησαν σκηνές στο Σύνταγμα ενώ έβρεχε. Η συμμετοχή στην προσπάθεια έμεινε μικρή και οι συνθήκες ήταν δύσκολες.

Την επόμενη ημέρα, Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, πραγματοποιήθηκε μεγάλο πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο.

Με το ξεκίνημα της ακαδημαϊκής χρονιάς, φοιτητές από διάφορα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Αττικής παραχώρησαν συνέντευξη Τύπου για τη δυσκολία, που μεγαλώνει, να βρίσκουν στέγη στις περιοχές όπου σπουδάζουν.

Το κίνημα για τα Προσφυγικά στην Αλεξάνδρας, με κορύφωση το περασμένο καλοκαίρι, συνάντησε τη συμπαράσταση του δημάρχου της Αθήνας, Χάρη Δούκα.

Η δράση ενάντια στους πλειστηριασμούς συμπληρώνει ήδη 14 χρόνια.

Αυτό που δεν έχει γίνει είναι να ενωθούν και να μορφοποιηθούν όλες αυτές οι πρωτοβουλίες σε ένα σώμα.

Καθοδηγούμενη από αυτόν τον στόχο, η Πρωτοβουλία Αγώνα «Κατοικία για όλους» ανακοίνωσε την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου τα σχέδιά της, αντλώντας έμπνευση από τις κινητοποιήσεις που εξελίσσονται στην Ισπανία.

Στα βασικά αιτήματα περιλαμβάνονται η ανασυγκρότηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας, ο οποίος καταργήθηκε την εποχή της οικονομικής κρίσης, ώστε να αναλάβει τη διαχείριση των χιλιάδων κενών κατοικιών, και η ανασυγκρότηση του ΟΣΚ (Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων), για να αναλάβει τη συντήρηση και την ανέγερση σχολικών κτιρίων.

Ζητούνται ακόμη η υπεράσπιση των προσφυγικών κατοικιών, μαζικά προγράμματα εργατικών κατοικιών και φοιτητικών εστιών, καθώς και η κατάργηση της βραχυχρόνιας μίσθωσης στις πολυκατοικίες.

Στην Πρωτοβουλία μετέχουν ως τώρα μέλη από τα ανοιχτά μέτωπα για την υπεράσπιση του δικαιώματος στην κατοικία: Πρωτοβουλία Κατοίκων Κυψέλης για τις ζημιές του μετρό, Κατειλημμένα Προσφυγικά Λεωφόρου Αλεξάνδρας, Ενωτική Πρωτοβουλία κατά των Πλειστηριασμών, συνδικαλιστές από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα (σχολεία, νοσοκομεία, δήμοι), Ομοσπονδία Εργαζομένων στον πρώην ΟΑΕΔ/ΔΥΠΑ, η ΕΜΔΥΜΑΣ (Ένωση Μηχανικών Δημοσίου), φοιτητές που διαμένουν σε εστίες και άλλοι.

Τα επόμενα ραντεβού στα οποία η Πρωτοβουλία δηλώνει παρουσία είναι τα εξής.

Το Σάββατο 24 Οκτωβρίου φορείς κινητοποιούνται με συγκέντρωση στο υπουργείο Οικονομικών στις 12.00 κατά των πλειστηριασμών.

Την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου έχει οριστεί συλλαλητήριο για το δικαίωμα στην κατοικία για όλους, στις 18.00 στην πλατεία Κλαυθμώνος, σε συντονισμό με τη γενική απεργία στην Ισπανία.

Η Πρωτοβουλία καλεί συνδικάτα και φοιτητικούς συλλόγους να πάρουν μέρος στο συλλαλητήριο.

Στις 25 Νοεμβρίου ακολουθεί 24ωρη πανελλαδική απεργία της ΑΔΕΔΥ.

Μαζί με τον Πέτρο Κωνσταντίνου εμφανίζονται και άλλα μέλη της Πρωτοβουλίας για την Κοινωνική Κατοικία.

Η επαναφορά του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας ως ζητούμενο

Από τις τοποθετήσεις των μελών ξεχώρισε η αναδρομή του Κωνσταντίνου Λιβέρη, προέδρου της ΠΑΝΣΥΠΟ (Εργαζόμενοι πρώην Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας), στη σύγχρονη στεγαστική κρίση της Ελλάδας.

Ο κ. Λιβέρης άρχισε την περιγραφή της αποξήλωσης της προστασίας της κατοικίας στην Ελλάδα με μια υπενθύμιση. Ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας και η Εργατική Εστία, από τους παλαιότερους οργανισμούς με κοινωνικό έργο στη χώρα, με δράση άνω των 56 ετών, καταργήθηκαν το 2012 με ένα από τα μνημόνια που ο ίδιος χαρακτήρισε περίφημα. Ο νόμος που τους κατάργησε ανέφερε ότι «παρείχαν υπηρεσίες χαμηλής προτεραιότητας».

Στη συνέχεια εξήγησε ότι η στεγαστική κρίση, που στην Ελλάδα βιώνεται εντονότερα τα τελευταία οκτώ χρόνια, είναι αποτέλεσμα της μακρόχρονης αποχώρησης του κράτους από την παραγωγή, τη χρηματοδότηση και τη διαχείριση της προσιτής κατοικίας.

Ύστερα από την κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας το 2012, οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν εστίασαν κυρίως σε επιδόματα, σε επιδοτούμενα στεγαστικά δάνεια, σε ορισμένα φορολογικά κίνητρα και σε συμπράξεις με ιδιώτες αναδόχους.

Στο κέντρο της φωτογραφίας βρίσκεται ο Κωνσταντίνος Λιβέρης. Τη φωτογραφία υπογράφει ο Γιώργος Πίττας.

Η κυβέρνηση μπορεί να επιδιώκει να προβάλει ότι ανακούφισε ορισμένους πολίτες, σημείωσε ο κ. Λιβέρης, όμως στην πράξη δεν συγκρότησε νέο κοινωνικό απόθεμα δημόσιας κατοικίας.

Πρόσθεσε ότι η διαχείριση των δημόσιων πόρων που η κυβέρνηση διέθεσε για το στεγαστικό κατέληξε σε αγορά με ήδη περιορισμένη προσφορά κατοικιών, με υψηλές τιμές και με ελλιπείς ελέγχους.

Οι αριθμοί της στεγαστικής κρίσης

Όταν αριθμοί και ποσοστά εξηγούν το πρόβλημα, αποκαλύπτεται και η έκτασή του.

• Στην ομάδα ηλικίας άνω των 65 ετών η στεγαστική επιβάρυνση αυξήθηκε. Το 2021, το ποσοστό όσων πλήρωναν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση ήταν 19,3%. Το 2025 έφτασε το 31,8%.

Ο κ. Λιβέρης σημείωσε ότι ο λόγος γίνεται διαρκώς για τους νέους, για τις οικογένειες με φοιτητές και για τους φοιτητές που δεν μπορούν να κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα, αλλά όχι συχνά για τους ηλικιωμένους, ομάδα που πρέπει να ενσωματωθεί στις διεκδικήσεις.

• Η ιδιοκατοίκηση υποχώρησε από 75,4% το 2019 σε 69,4% το 2025.
• Περίπου 500.000 κατοικίες ιδιοκτητών πωλήθηκαν.
• Ο μέσος όρος ηλικίας των σπιτιών που δόθηκαν μέσω των προγραμμάτων «Σπίτι μου 1» και «Σπίτι μου 2» ήταν 40 έτη.

Ο κ. Λιβέρης σχολίασε ότι πρόκειται για σπίτια σαράντα ετών και ότι, με δάνειο διάρκειας 30 ετών, στην ολοκλήρωση της αποπληρωμής θα είναι 70 ετών. Έθεσε το ζήτημα του πόσες θα είναι ως τότε οι λειτουργικές τους ανάγκες.

Για τα συγκεκριμένα προγράμματα πρόσθεσε ότι επιδοτήθηκε η ζήτηση χωρίς αύξηση της προσφοράς κατοικιών. Οι αγορές, είπε, μετέφεραν στην ουσία υφιστάμενες κατοικίες από ιδιοκτήτη σε ιδιοκτήτη και δεν προσέφεραν απόθεμα κοινωνικών κατοικιών με χαμηλό ενοίκιο ή χαμηλή τιμή.

• Καταγράφονται 800.000 κλειστές, «αδρανείς» κατοικίες.

Η αδρανής κατοικία, τα κλειστά σπίτια, ισοδυναμεί κατά τον κ. Λιβέρη με απουσία ενεργού διαχείρισης από την πολιτεία. Αυτό το κτιριακό απόθεμα θέλουν να εξετάσουν ιδιαίτερα στην Αττική, καθώς σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη τα περιθώρια για νέες κατασκευές είναι λίγα και τα οικόπεδα δεν είναι πολλά. Το ερώτημα που έθεσε είναι πώς μπορούν τα κλειστά σπίτια να επανέλθουν με προσιτά ενοίκια. Σε αυτό, περιέγραψε, ένας οργανισμός κοινωνικής κατοικίας μπορεί να αναλάβει ρόλο: να καταγράψει τα ακίνητα του δημοσίου και τα κλειστά ακίνητα των ιδιοκτητών, να εντοπίσει τα αίτια για τα αδρανή κτίρια και έπειτα να νομοθετήσει.

• Τρία ενοίκια μπροστά συν τον τρέχοντα μήνα, δηλαδή τέσσερα ενοίκια, είναι παράδειγμα που έδωσε ο κ. Λιβέρης για όσα ζητά συχνά ένας ιδιοκτήτης προκειμένου να ενοικιάσει διαμέρισμα.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σήμερα ο καθένας απαιτεί ό,τι επιθυμεί. Πριν από κάποια χρόνια, υπενθύμισε, ίσχυε περιορισμός στα ποσά που μπορούσε να ζητήσει ιδιοκτήτης. Και αυτό το δικαίωμα του ενοικιαστή έπαψε να ισχύει.